Inhoud
Eet nooit een paddenstoel op basis van een website, een foto of een app. Twijfel je, eet hem dan niet. Vermoed je een vergiftiging, neem dan contact op met je huisarts of buiten kantooruren de huisartsenpost (advies van het NVIC).
De hanenkam, ook cantharel genoemd, is eetbaar. Over de giftigheid van de valse hanenkam lopen de bronnen uiteen: giftig volgens de ene, eetbaar maar voedingsarm volgens de andere. Je ziet het verschil aan de onderkant van de hoed, de kleur en de manier waarop de paddenstoel groeit. Allebei zijn het geel tot oranje paddenstoelen die je in Nederlandse bossen tegenkomt, maar de valse hanenkam hoort in een andere schimmelfamilie1 dan de hanenkam.
Zo herken je de hanenkam
De hanenkam (Cantharellus cibarius) is eetbaar en geldt ook elders als een veelgegeten, gewaardeerde eetbare soort. De hoed is 3 tot 10 cm breed en wordt later trechtervormig, volgens een andere bron tot 15 cm. De kleur loopt van wittig tot dooiergeel en zelfs oranje. Aan de onderkant zitten geen echte plaatjes maar dooiergele, onregelmatig gevorkte lijsten die ver op de steel aflopen2. De sporenprint is geelachtig3, geler dan die van de valse hanenkam.
Hij vormt mycorrhiza met loof- en naaldbomen, vooral eik, grove den, berk en beuk, voornamelijk op voedselarme, zure zandgrond in lanen en bossen met weinig humus en een ondergroei van mossen. Je vindt hem van juni tot oktober2. Volgens een overzicht uit 1995 is de soort vanaf 1970 sterk achteruitgegaan; de Rode Lijst van 1989 noemde hem bedreigd als gevolg van verzuring en/of vermesting. Op de Rode Lijst van 2008 staat hij als Gevoelig, en op grond van waarnemingen uit 2004 tot en met 2023 geldt hij als algemeen4.
Behalve met de valse hanenkam kun je hem verwarren met de zuidelijke lantaarnzwam (Omphalotus olearius), een giftige oranje plaatjeszwam die op sommige cantharellen lijkt. Die soort is zeer giftig, hoewel niet dodelijk giftig6. Het verschil zit in de onderkant: de lantaarnzwam heeft scherpe, buigzame plaatjes als papier, de cantharel stompe lijsten5. Naast de typische, geheel dooiergele var. cibarius noemt het overzicht uit 1995 twee zeer zeldzame variëteiten: var. amethysteus met een paars berijpte hoed, vooral aan de rand, en var. bicolor met een witte hoed en steel, waargenomen in 1912 op de Veluwe, zonder bewaard exemplaar4.
Zo herken je de valse hanenkam
Qua kleur valt de valse hanenkam (Hygrophoropsis aurantiaca) op: dieper oranje dan de hanenkam, met een fluwelig hoedoppervlak. De hoed is gewelfd tot ondiep trechtervormig en 2 tot 10 cm breed7. De plaatjes zijn gevorkt en oranje: echte plaatjes, waar de hanenkam lijsten heeft. De sporenprint is wit8, bleker dan de gele sporenprint van de hanenkam.
Hij leeft in naaldbos als saprofyt op de grond, maar groeit ook op dood hout. Naturalis noemt hout, naalden en blad in naald- en gemengd bos8 als groeiplaats. Je vindt hem van september tot november, soms al in augustus1. Op grond van waarnemingen uit 2004 tot en met 2023 is hij in Nederland algemeen, en op de Rode Lijst van 2008 staat hij als Thans niet bedreigd. Naast de gewone vorm onderscheidt de verspreidingsatlas ook een vorm f. albida9.
Over de giftigheid lopen de bronnen uiteen. De ene meldt dat berichten over de eetbaarheid verschillen; de soort zou giftig zijn en mogelijk ernstige maag-darmklachten geven, en bevat naast andere giftstoffen veel van het suikeralcohol arabitol. Fries noemde hem in 1821 al giftig, tot 1999 werd hij soms eetbaar genoemd7. Volgens de andere bron is hij eetbaar, maar met weinig voedingswaarde, en kan hij bij gevoelige mensen en grote hoeveelheden een opgeblazen gevoel en diarree geven1.
Het verschil in één oogopslag
Het kenmerk dat beslist, is de onderkant van de hoed: de hanenkam heeft lijsten die ver op de steel aflopen, de valse hanenkam gevorkte plaatjes in plaats van plaatachtige lijsten. Daarnaast heeft de valse hanenkam een dieper oranje kleur, een fluweliger hoed en zachter, dunner vlees zonder de typische abrikozengeur7 van de hanenkam. Ook de groeiwijze verschilt: de hanenkam vormt mycorrhiza met bomen4, de valse hanenkam is een saprofyt8. Kijk daarom eerst naar de onderkant van de hoed. Twijfel je daarna nog, laat de vondst dan staan.
Snel overzicht
| Soort | Eetbaarheid | Kenmerk dat beslist | Seizoen |
|---|---|---|---|
| Hanenkam | Eetbaar | Lijsten die ver op de steel aflopen, geen echte plaatjes; wittig tot dooiergeel | Juni–oktober |
| Valse hanenkam | Omstreden (bronnen oneens) | Echte, gevorkte plaatjes; dieper oranje | September–november, soms al augustus |
Wat zegt het Nationaal Vergiftigingen Informatie Centrum bij een vermoeden van vergiftiging?
Omdat bronnen het oneens zijn over de giftigheid, is voorzichtigheid na het eten van een valse hanenkam verstandig. Krijg je of iemand anders klachten, dan neem je contact op met je huisarts, of buiten kantooruren met de huisartsenpost. Die kan dag en nacht het NVIC bereiken10.